Hoe herken je narcisme in een relatie?

Narcisme heeft twee verschijningsvormen: open en verborgen. De open vorm van narcisme zul je door het gedrag wel herkennen, vaak ook omdat het je tegen de borst stuit. De verborgen vorm is echter veel gevaarlijker, zeker in een relatie- of familieverband. De narcist lijkt een normale persoon, met normaal gedrag. Vaak zijn het zelfs graag geziene personen met een hoog charisma, een vlotte babbel. Dat maakt het ook zo moeilijk om het te herkennen.

Maar naar de partner, de kinderen, de ouders en andere intimi gaat het masker af en wordt de ware aard getoond. De buitenwereld blijft de kant met het masker zien. Dat maakt het voor de intimi, die zelf vaak al niet weten waar ze mee te maken hebben, nog lastiger. Je kunt je verhaal, je eventuele vermoedens, nergens kwijt. Mensen begrijpen het niet.

Om narcisme te kunnen herkennen is het heel belangrijk om te weten wat het is, wat de kenmerken zijn, hoe het in zijn werk gaat, wat het met je doet. In dit artikel schets ik voor jou het verloop van de relatie met een narcist.

Narcisme komt voor onder mannen en vrouwen, al zijn het er wel minder in het laatste geval. Voor de leesbaarheid werk ik met ‘hij’ of ‘hem’. Lees er a.u.b. ‘zij’ of ‘haar’ voor in de plaats als dat beter van toepassing is.

Het begint als een sprookje

Aan het begin lijkt jullie relatie ideaal. De narcist maakt gebruik van de techniek ‘lovebombing’. Hij bombardeert je met liefde, aandacht, charme, complimenten en zegt precies de juiste dingen. Kortom, hij voelt als de man van je dromen. Als je al enige twijfel had, dan wordt dat ondergesneeuwd.

Maar na verloop van tijd – zeker als je niet aan zijn wensen tegemoet komt, kritiek uit, meer je eigen pad wilt volgen of als hij behoefte heeft zijn macht te laten zien – wordt zijn gedrag devaluerend. Het gaat van liefdevol naar ondermijnend. Soms zo subtiel dat je wel voelt dat het niet klopt, maar dat je er de vinger niet op kunt leggen. Voor je het weet ben je binnengetrokken in een web van manipulatie. Dit overkomt zelfs de meeste zelfstandige en sterke vrouw of man.

Een web van manipulatie

De narcist doet er alles aan om de relatie zo in te richten dat hij zijn eigen doelstellingen bereikt. De voeding die hiervoor nodig is bestaat uit emoties, positief of negatief. Het maakt niet uit welke, als je ze maar toont. Alles draait om macht, om winnen, om controle.

Als je aan geeft te willen vertrekken of de relatie beëindigt, wordt er spijt betuigd, worden er beloftes gedaan, vloeien er tranen. Hierdoor krijg je weer hoop. Hoop op de terugkeer naar de beginperiode. Hoop dat je het verkeerd ziet. Je blijft of je gaat terug.

Het verandert niet

Het is echter ijdele hoop, want het ondermijnende gedrag start al snel weer. Wat je ook doet, het zal nooit genoeg zijn. De narcist zal zijn eisen steeds verder opschroeven. Deze cyclus van liefdevol en ondermijnend gedrag herhaalt zich steeds weer, soms zelf binnen een gesprek. Dat werkt heel verwarrend.

Je raakt steeds verder van jezelf verwijderd. Ook omdat je continu aan het anticiperen bent op het voorkomen van het devaluerende gedrag. Je past je steeds meer aan. Het kost je heel veel energie en het gaat ten koste van jezelf, de kwaliteit van je leven, je gezondheid.

Weggaan of er aan onder door gaan

Jullie relatie stopt als hij niets meer bij je halen kan en/of elders zijn voeding vindt. Of wanneer jij er klaar mee bent. Hopelijk omdat je er achter bent gekomen waar je mee te maken hebt en eruit stapt. Helaas komt het veel vaker voor dat je eruit stapt omdat je het niet langer meer trekt, omdat je de bodem van de put hebt bereikt. Je moet, anders ga  je nog verder kapot.

Na de breuk wordt door de narcist alles op alles gezet om gezichtsverlies te voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan het traineren van de scheiding tot in de kleinste details. Of jou proberen te treffen op financieel gebied of via de kinderen. Hij doet er alles aan om de macht, de controle te houden.

Hieronder tref je een aantal voorbeelden aan van het devaluerende gedrag van narcisten in een relatie:

  • Hij haalt je naar beneden, kleineert je. Thuis, maar soms ook in het openbaar, bijvoorbeeld met denigrerende grappen of met kritiek.
  • Hij zoomt in op je negatieve punten en haalt je positieve punten naar beneden. De punten die hij eerst nog bejubelde bij de start van jullie relatie.
  • Hij kan zomaar in woede uitbarsten of je uren, zelfs dagen, je negeren om daarna te doen of er niets aan de hand is.
  • Als je hem aanspreekt op zijn gedrag draait hij het zo om dat de schuld bij jou komt te liggen.
  • Hij beschuldigt je van van alles. Na verloop van tijd komt je er achter dat hij die dingen juist zelf doet. Zoals liegen of vreemd gaan.
  • Hij probeert je te isoleren van je familie en vrienden door slecht over hen te spreken tegen jou en/of door slecht over jou te spreken tegen hen.
  • Hij is heel snel jaloers.

Is dit herkenbaar voor jou? Dit is nog maar een beperkte opsomming helaas. Je doet er goed aan nog veel meer over narcisme te weten te komen, bijvoorbeeld via mijn E-book.  Het begin met bewustwording. Weten waar je mee te maken hebt, weten wat je moet doen om los te komen en te blijven, om te herstellen, om weer jezelf te worden en om herhaling te voorkomen.

23 antwoorden
  1. Hilde
    Hilde zegt:

    Als slachtoffer ( als ik er al één ben) moet je je echt als het waren isoleren van alles waar je x partner bij betrokken is! Dit is een achtbaan waar geen einde aan komt!!

    Kloten gevoel!! Sorry voor mijn taal gebruik. ?

    Groetjes

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Ik begrijp je taalgebruik, hoor, Hilde, en ik denk dat ik niet de enige ben. De achtbaan komt misschien niet ten einde, maar je kunt er wel steeds beter mee om leren gaan waardoor het minder binnen komt. Sterkte.
      Warme groet, WIlly

      Beantwoorden
    • Jay
      Jay zegt:

      Ja, Hilde…. ik heb op 2/2/18 e.i.n.d.e.l.i.j.k. de moed & moet gevonden om de 13e keer dat ik het uitmaakte met haar (3,5 jr relatie, waarvan ik ná ca 1 tot 1,5jr al door had dat ‘mevrouw de Koningin” een persoonlijkheidsstoornis in huis had, die me steeds op welk vlak dan ook stiekem onderuit haalde… haar vader zei in juni 2016: “Mijn dochter is ziek, zoek een andere!” en haar zoon op 31 december 2016: “Ons mam is niet de juiste voor jou, je moet t uitmaken en een leuke vriendin zoeken”, zei hij in samenspraak met z’n vriendinnetje en z’n beste vriend” Toch liet ik me nog meer dan een jaar lang manipuleren (ik weet héél goed wat ik wil)… leegzuigen… (ik ben uitermate energiek!) en ben ‘n graag geziene man met een groot internationaal netwerk (zij liftte graag mee en maakte me belachelijk bij wie dan ook 🙁 (‘n kennis stuurde me haar Tinder-profiel al na één week dat het uit was… ze stond in volle “glorie” erop… met woorden die ze niet eens in haar vocabulair heeft…. 😉

      Nu meer dan 8 maanden verder… ik voel me sterker als tevoren… m’n bedrijf gaat de goede kant op… en ik ga in de lente van 2019 weer ‘ns kijken naar een leuke relatie met een prettig gestoorde <3

      Have fun! Cheers, Jay (pseudoniem, heb geen zin in haar acties, mocht ze dit ooit lezen!)

      Beantwoorden
      • Ineke
        Ineke zegt:

        Joh… komt heel bekend voor.
        Ben dertig jaar getrouwd geweest, en heb uiteindelijk de moed bij elkaar geraapt om te vertrekken. Maar heb zelfs nu, ruim acht jaar later nog steeds lastvan de gevolgen van die desastreuse periode ( nachtmerries..)
        Warme groet, Ineke

        Beantwoorden
        • Willy Sietsma
          Willy Sietsma zegt:

          Beste Ineke, dank voor je reactie. De nachtmerries zijn een bekend verschijnsel bij slachtoffers. Steeds weer herbeleven. Ik hoop dat je daar hulp bij hebt om te verwerken, te helen, zodat deze tot het verleden gaan horen?
          Warme groet, Willy

          Beantwoorden
  2. Femke
    Femke zegt:

    Wauw, wat is je site een eye opener.. nu midden in een breuk nog, terwijl 9 maanden geleden al een einde aan de relatie is gekomen.
    Dit keer voel ik me sterker.. maar alles klopt wat er gezegd word!

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Wat fijn om te horen dat mijn site zoveel herkenning en informatie geeft. En fijn dat je je sterker voelt, Femke. Dat is hard nodig tijdens het doorlopen van je breuk én tegenover narcistisch gedrag. Mocht je nog meer kracht zoeken hier tegenover, dan is wellicht deze training iets voor je.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  3. Astrid
    Astrid zegt:

    Hoi Willy ik volg je site al een poosje en alles wat je zegt klopt… ik kan werkelijk waar niet geloven waar ik in beland ben… het begon ruim 7 jaar geleden en toen was hij nog getrouwd… hij zette mij op een voetstuk als ware ik de koningin zelf! Het voelde heerlijk hij pakte me bij mijn hand en gaf mij een leven… cadeautjes reisjes zelfs een designer tas heb ik in de kast staan! En te laat kwam ik erachter dat hij daar heel wat voor terug wil… namelijk IK maar dan ook helemaal!!! Op ieder moment vd dag ieder moment van zijn emoties! Wij tegen de wereld en de rest was slecht maar dan vooral slecht voor mij! Ik heb geluk dat ik uit een warme familie kom die mij niet zomaar lieten vallen! Na zijn scheiding en diagnose ADHD ging het helemaal los! Zelf medicatie door middel van speed xtc om te ontspannen en dat moest ik natuurlijk ook nemen want dan waren we zo fijn EEN! Ik heb het gedaan… daarna het fysieke geweld de overlopende emoties eindeloos tot diep in de nacht… wat een hel! En nog heb ik medelijden als ik hem dan zo zie huilen…. hoe is dit mogelijk? Dat ik nog steeds denk ‘als ik nou dit of dat doe dan komt het goed’ maar het komt niet goed…..

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Bedankt voor je bericht, Astrid, en je openheid. En om gelijk op het laatste in te gaan: nee, het komt niet goed. Dat is zo lastig om te aanvaarden en te begrijpen omdat je zo zo graag wilt handelen als je zelf en verwacht dat een ander dat ook doet. En dat is hier niet het geval. Verstandelijk weet je dat wel, maar gevoelsmatig is dat lastig. Zeker als hij aardig is, of huilt zoals je zegt. Ook komt dan de hoop boven dat het allemaal wel mee valt, of dat als je nu dit… of dat … doet, dan het dan goed komt. Het werkt verslavend. Ik heb daar ook een artikel over geschreven. Wellicht heb je daar ook iets aan.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  4. doortje
    doortje zegt:

    Vanmorgen kwam ik je tegen op internet, toen ik zocht naar het ontstaan van narcistisch gedrag. En ook nu valt me op dat het voornamelijk gaat over partnerrelaties. Maar ik heb een relatie met iemand wiens moeder (verborgen) narcistische trekken vertoont. En breken met een moeder is nog veel lastiger dan breken met een partner denk ik.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Doortje, dank je wel voor je reactie. Ik schrijf inderdaad over partnerrelaties omdat daar voor mij de ervaring ligt, en mijn expertise. Ik heb gelukkig zelf geen ervaring met een narcistische ouder. Ook die bestaat en dat werkt destructief voor de kinderen. Breken met een partner is door het verslavende effect al lastig genoeg, om maar niet te spreken over de kinderen die je bindt. Als het ouders betreft kiezen sommige volwassen kinderen er voor om volledig te breken met deze ouder(s) of om er op een gepaste manier – een die de relatie behoud – mee om te gaan. Denk dan aan strakke grenzen stellen en je daar aan houden.
      Heb ik je hiermee voldoende geïnformeerd of heb je nog vragen?
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
      • doortje
        doortje zegt:

        Mijn partner kiest er niet voor om te breken met haar moeder, maar het is inderdaad lastig om de grenzen te bewaken en bij zichzelf te blijven. Pas de laatste tijd is ze zich ervan bewust dat het niet allemaal aan haar ligt en na ettelijke therapieen volgt ze nu een therapie haptonomie om enigszins tot rust te komen.

        Beantwoorden
        • Willy Sietsma
          Willy Sietsma zegt:

          Deze bewustwording is al heel belangrijk. Net als werken aan je lijf en aan rust. Hoe beter je in je vel zit, hoe rustiger je bent, hoe beter je het aan kunt. Ik heb zelf ook goede ervaringen met haptonomie. Ik hoop dat dit goed uitpakt voor je partner.

          Beantwoorden
  5. Miep
    Miep zegt:

    Kan een persoon ook narcistisch gedrag vertonen maar geen narcist zijn? Bijvoorbeeld door opvoeding of door de voorbeelden die die persoon heeft gehad. Dat diegene dat gedrag zo aangeleerd heeft dat hij/zij het zelf moeilijk kan door breken?

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Miep,

      dank je wel voor je vraag. Gedrag dat we vertonen op volwassen leeftijd is vaak aangeleerd: door het voorbeeld dat je krijgt of doordat je je aanpast aan anderen, bijvoorbeeld om straf te voorkomen of om aardig te worden gevonden. Dit is pas te doorbreken als je je er bewust van wordt, en dan de keuze maakt dit te willen veranderen.

      Wat betreft narcistisch gedrag is het zelfs zo dat iedereen dat vertoont, dat wordt ook wel gezond narcisme genoemd. Bijvoorbeeld om carrière te maken. Zo lang dat niet ten koste van anderen gaat, is dat niet erg. Het wordt pas problematisch als je het gedrag laat zien en daarbij alleen maar bezig bent voor je eigen gewin, en dat het daarbij niet uitmaakt of een ander erdoor wordt geschaad. In de DSM IV staan negen gedragingen genoemd, waarop een gespecialiseerd psychiater zijn of haar diagnose baseert: bij 5 of meer van déze kenmerken wordt de diagnose Narcistische persoonlijkheidsstoornis gegeven. Ik vertel er in dit artikel meer over.

      Heb ik je vraag zo voldoende beantwoord?

      Warme groet, WIlly

      Beantwoorden
  6. Josje
    Josje zegt:

    Hoi Willy,
    Wij kennen elkaar een tijdje, vanuit een andere setting.
    Je weet derhalve zo ongeveer wat er allemaal gebeurd is de laatste twee jaar.
    Kort na het ongeval van M., en ook tijdens de maandenlange revalidatie, kwam ik flink in de klinche met één van zijn broers. Ik begreep er niets van. Waarom zei hij dingen over mij die niet klopte? Waarom stookte hij waar hij maar kon? Het contact is sindsdien flink gekoeld. Ook tussen M. en hem.
    In maart overleed hun moeder en weer toonde hij zijn rare, dwingende en manipulerende gedrag. Zowel M. en ik waren er ziek van. Hoe kan iemand zo doen? We twijfelden aan ons zelf terwijl we diep in ons hart wisten dat het gewoon niet klopte.
    Inmiddels (weer) op je site gelezen en het is me wel duidelijk dat we te maken hebben met een narcist. Ik ben er klaar mee en kan gelukkig afstand nemen en houden.
    Voor M. is het wat lastiger maar ook hij ziet in dat broer al z’n hele leven dit gedrag vertoont. Net als zijn vader. (Niet M’s vader) M. was blij toen deze man uit z’n leven verdween.
    Succes met je werk, Willy. Dat je maar veel mensen mag helpen.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Hi Josje, dank je wel voor je bericht en fijn dat je dit met me wilt delen. Goed dat je het gedrag van de broer van M. herkent, en hij ook. Voor jou is afstand nemen makkelijker dan voor M. Verbreek je het contact of houd je het aan – bijvoorbeeld in veel lagere frequentie – maar dan wel zo dat het niet ten koste van jezelf en jou gaat. Succes voor M. en voor jou hier in. En dank je wel voor je warme afsluitende woorden. Ook ik hoop nog veel meer mensen te mogen helpen. Als M. behoefte voelt hier een keer over te praten, hij is welkom.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  7. Sula
    Sula zegt:

    Na het lezen van tig artikelen en net zoveel boeken, forums etc ben ik ervan overtuigd dat hij een narcistische persoonlijkheidsst heeft. Dat gegeven maakt me bewust en krachtig maar ondanks 4 jr therapie en menig breuk lijk ik me niet los te kunnen maken. Ik ken mijn eigen patronen en waarom ik hier in beland ben. Menig escape gezocht..
    Hij heeft nu de inhoud v mijn telefoon gelezen en chanteert me.
    Ik sta op 5 voor 12 om alle contact te verbreken maar voel angst in het kader v zijn onvoorspelbaar gedrag/karakter.
    Anderzijds…wat kan er gebeuren?

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      beste Sula, verbreken van het contact is inderdaad het beste. En er kan heel veel gebeuren. Jij kent hem het beste, stel je eens voor wat hij kan gaan doen. Zo ben je voorbereid en wordt je niet verrast door zijn acties. Je kunt er zelfs al op anticiperen. Ik heb een e-book geschreven over wat te doen als je weggaat, wellicht geeft dat je nog extra aanknopingspunten. Of anders dit artikel over verslaafd zijn aan de narcist. Een heel normaal verschijnsel bij emotioneel misbruik. Succes en sterkte met je stap.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  8. Aggie
    Aggie zegt:

    Zo herkenbaar! En helaas werd ik pas ná het beëindigen van de relatie (14 jaar én 2 kinderen) door iemand gewezen op (verborgen) narcistische persoonlijkheidsstoornis …er ging een wereld voor me open! Alles viel op zijn plek,….al jaren wist ik dat ik in een relatie zat die mij (én de kinderen!!) niets tot weinig bracht én heeeeeel veel energie kosttte, maar de angst dat als
    Ik wegging ik er écht alleen voor zou staan heeft me te lang tegengehouden. Waarom? Omdat hij inderdaad vriendjes met iedereen was, was hij nodig dan stond hij klaar, altijd bezig info te verzamelen van alkes en iedereen …..de buitenwereld ja, want dan was hij het mannetje….thuis?? Nee want dan was de erkenning laag, ook van de kinderen!! Hadden ze verdriet? Pijn? Of anders dan waren ze lastig, MAAAR dan wilden ze ook mama en DAT was ook tegen het verkeerde been (voor hem dan)., want hij wilde dankjewel….de hele dag…..?.
    De druppel..? Dat was niet mijn gevoel, maar het gedrag naar de kinderen (schreeuwen en helaas ook fysiek)……ach kan er een boek vol over schrijven .
    Mijn advies? Wegwezen!!!!!!!!!!! Denk aan je zelf én geloof in jezelf!!! En weet je wat mij gebeurde ??? Veel meer mensen dan ik ooit vermoed had stonden achter mij!! Buren, die zijn gedrag van dichtbij meevmaakten (tja want thuis en directe omgeving is wel héél dichtbij), ouders van andere kinderen , familie…..enz enz. Je hebt echt maar een paar mensen nodig die je steunen hoor!!!!!!
    Ben ik ervan af? Nee, want hij is de vader van de kinderen (nu 13 en 16, toen ik wegging 5 en 8)…. heeft nog steeds een bord voor zijn kop, vertikt het om financieel bij te dragen (want gaat écht geen geld naar mij overmaken! Eer te na)…maar mijn kinderen groeien, zijn hun onzekerheid kwijt, voelen zich veilig, weten dat ikaltijd klaar sta voor ze. En bovenal…zijn niet gek….gaan streeds minder naar hun vader (oudste al helemaal niet), snappen dat hij prijkt met de veren van een ander, willen hem niet betrekken bij school….ik stop?..Willy, volgens mij zou ik je kunnen helpen anderen te steunen!!!!

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Heel herkenbaar, Aggie. Ik zou als ik jou was dat boek schrijven, daar help je anderen mee. Laat de wereld weten wat narcisme is, net als ik dat doe. Hoe meer mensen gewaarschuwd zijn , hoe beter. Dank voor je reactie.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  9. W
    W zegt:

    Mijn partner heeft een aantal kenmerken van gesloten narcisme. Heel moeilijk omdat het voor buitenstaanders en zelfs zijn ouders niet echt zichtbaar is. Voor mij en onze kinderen wel. Als hij chagrijnig is ben ik het. Krijg ik een bonus is het voor hem en mag ik het niet zomaar uitgeven. Als ik alleen ergens heen wil gaan, mag dat niet, want dat is niet normaal, je moet heel veel vrienden hebben. Als hij iets is vergeten krijg ik de schuld en vertoont dan roekeloos gedrag waar de kinderen erg van onder te lijden hebben. Hij haalt constant mijn ouders er onderuit. enzovoort… Tegen vrienden zegt hij A en tegen mij B. Hij is de beste vriend voor iedereen behalve thuis. Ik vind het soms echt eng worden. Hij slaat niet hoor, maar is gemeen met woorden. Nu pik ik dit niet meer en helaas wordt het niet gezelliger erop. Want hij merkt dat ik het niet meer toelaat, dus wordt hij nog gemener.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste W., dank je wel voor het delen. Wat je vertelt over het gedrag van je man en de escalatie van zijn gedrag nu jij het niet meer toe laat, klinkt als gedrag dat onder het narcisme spectrum valt. Ik kan me voorstellen dat je het soms eng vindt worden. Emotioneel misbruik is ook heel beschadigend. Ik raad je aan mijn E-book te lezen waarin ik je tips geeft over wat je kunt doen als je nog een relatie hebt met een narcist. Je bent ook altijd welkom voor een focussessie. Sterkte. Warme groet, Willy

      Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *