“Iedere vrouw zegt dat haar ex een narcist is.” Of voor de mannen: “Iedere man roept dat zijn ex een borderliner is.” Misschien heb je die opmerkingen ook weleens te horen gekregen. En twijfel je zelf ook weleens. Je hoort de verhalen om je heen en je vraagt je af: ‘Ben ik nu gek? Stel ik me aan?’ Mensen in je omgeving vinden er van alles van. Ze zeggen dat je het los moet laten. Dat je de diagnose niet mag stellen.
Het gedrag van die ander beschadigt je
Maar ondertussen zit jij met de gebakken peren. Want of die stempel nu officieel is of niet: het gedrag van die ander beschadigt je. Het vreet je energie op. Het zorgt voor onrust. Voor spanning in je lichaam. Voor gemiste tijd waarin je niet écht aanwezig bent bij je kinderen of partner. En voor verlies van focus in je werk. In je eigen bedrijf.
Mijn visie? Een diagnose is helemaal niet nodig om te weten dat je actie te ondernemen hebt. Het gaat niet om de naam die we eraan geven. Het gaat om de mate van emotionele volwassenheid die de ander laat zien. Hoe minder volwassen hoe schadelijker de dynamiek voor jou wordt.
Wat is emotionele volwassenheid?
Emotioneel volwassen zijn betekent dat je gezond omgaat met emoties en relaties. Dat je verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag neemt. Empathie toont voor de ander. Stabiel blijft. Helder communiceert. Ook onder druk of bij tegenslag.
Ik neem je mee in de gradaties van gezond gedrag tot destructief narcistisch gedrag:
Level 1: Gezonde zelfwaarde
De ander gelooft in zichzelf. In zijn of haar eigenwaarde en gunt jou die ook. Er is zelfrespect en oprechte empathie voor jouw behoeften. In de relatie is sprake van wederkerigheid, respect en emotionele veiligheid.
Level 2: Gezond narcisme
De ander heeft een normale wens voor erkenning en succes. Wil het goed doen en gewaardeerd worden. Heeft een gezond zelfvertrouwen en ambitie. Is trots op bereikte prestaties zonder de behoefte jou of anderen onderuit te halen.
Level 3: Verhoogde narcistische kenmerken
Hier ontstaat een grotere behoefte aan bewondering. Erkenning geeft een veilig gevoel. De ander is competitief en zoekt naar status. Is gevoelig voor kritiek. Kan in de relatie egocentrisch overkomen, maar is nog steeds in staat om relaties aan te gaan en empathisch te zijn.
Level 4: Narcistische persoonlijkheidsstijl
De ander heeft steeds meer bewondering en erkenning nodig. Gelooft dat zijn of haar waarde afhangt van de mate van applaus. Heeft het gevoel recht op zaken te hebben. Is constant bezig met het imago. De relatie voelt steeds vaker als eenrichtingsverkeer. Jouw behoeften worden voorwaardelijk.
Level 5: Pathologisch narcisme
Een laag gevoel van zelfwaarde wordt beschermd door een masker van grandiositeit. De ander heeft superioriteit nodig om niet in de eigen leegte te vallen. Heeft een gebrek aan oprechte empathie. Er wordt gemanipuleerd om de controle te behouden. Schuld wordt altijd naar jou verschoven. De relatie is onstabiel en emotioneel uitputtend.
Level 6: De narcistische persoonlijkheidsstoornis
Dit is een rigide structuur gebouwd op superioriteit. De ander is er heilig van overtuigd recht te hebben op een speciale behandeling en op continue bewondering. Gedrag kenmerkt zich door uitbuiting en een extreem gebrek aan inlevingsvermogen. Kritiek leidt tot intense narcistische woede. De dynamiek is er een van controle en voortdurende instabiliteit.
Waarom je nog steeds geraakt wordt
Wat herken jij? Vanaf level 4 wordt het steeds problematischer. Daar stopt de gelijkwaardigheid en begint de chaos. En kun je, hoe goed je ook met de dynamieken bekend bent, geraakt worden. Je ‘hapt’ op triggers waarvan je je voorgenomen had ze te negeren. Of het lukt je wel, maar het geeft je enorm veel stress en onrust.
Het is geen zwakte, het is biologie
Je zenuwstelsel gaat ‘aan’ wanneer je getriggerd wordt. Dat laat je reageren vanuit oude patronen met vechten, vluchten of pleasen. Je reageert daardoor met emotioneel onvolwassen gedrag op het emotioneel onvolwassen gedrag van de ander.
Dit is geen zwakte. Dit is biologie. Je zenuwstelsel probeert je te beschermen. Het laat je reageren voor je erover na hebt kunnen denken. Maar ondertussen baal je wel van jezelf. Je gaat nog harder proberen die chaos te bezweren. Nog meer boeken over narcisme lezen. Nog meer podcasts luisteren. Nog meer proberen de volgende actie van de ander te voorspellen en te voorkomen.
De weg naar echt vrij zijn
Dat helpt je echter niet. Zolang de ander je nog kan raken en je autonoom zenuwstelsel kan triggeren, wordt het alleen maar meer.
Echt vrij zijn begint niet bij het veranderen van die ander. Die verandert namelijk niet. Jouw vrijheid begint bij het terugnemen van je zelfregie.
Zelfregie is het vermogen om niet meer automatisch te ‘happen’, maar bewust te kiezen hoe je reageert. Dat vraagt om emotionele volwassenheid bij jezelf.
Dat vraagt om:
- het reguleren, kalmeren van je eigen zenuwstelsel zodat je niet meer ‘hapt’
- het neutraliseren van situaties om niet meer geraakt te worden.
- het helen van oud zeer
“Niet mijn probleem”
Zodat je, als je de mate van emotionele onvolwassenheid van de ander herkent, niet ‘hapt’. Maar rustig kunt zeggen: “Niet mijn probleem.” En reageert zoals jíj dat wilt. Dat is pas écht zelfregie. Dat is emotionele volwassenheid.
Het is de verschuiving van geleefd worden naar bewust handelen.
Voel je dat het tijd is voor zelfregie?
Wil je ook ‘Niet mijn probleem’ kunnen zeggen en het bij de ander laten? Rustig blijven en reageren zoals jij dat wilt. Dan is mijn onlinetraining ‘Zelfregie bij narcistisch en emotioneel onvolwassen gedrag’ iets voor jou. Hierin verplaatsen de focus van de ander naar jou. Naar zelfregie. Hier vind je alle informatie.
Wil je meer van dit soort inzichten en handvatten ontvangen? Ontvang mijn Tips & Inspiratiemails via deze inschrijflink direct in je mailbox.
Je bent van harte welkom om te reageren op dit blog! Weet dat het openbaar staat, je reactie dus ook. Anoniem reageren kan ook. Je naam of emailadres worden nooit zichtbaar gemaakt.
Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!