De 9 kenmerken van de narcist

Waaraan kun je een narcist herkennen? Dat is toch wel de meest gestelde vraag. In dit artikel ga ik in op de kenmerken van de narcistische persoonlijkheidsstoornis (hierna: narcisme/narcist) aan de hand van de DSM IV, de classificatie van psychische stoornissen.

In de classificatie worden negen kenmerken van de stoornis genoemd. Onder ieder kenmerk vind je de gedragingen die daarbij passen. Het zijn de gedragingen waaraan je de narcist herkent.

Een narcist:

1. heeft een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid

Daardoor overdrijft de narcist de eigen prestaties en talenten, verwacht als superieur erkend te worden zonder de erbij horende prestaties echt te hebben geleverd.

2. is gehecht aan fantasieën over grenzeloze successen, macht, genialiteit, schoonheid of ideale liefde

De narcist vertelt dat met zo’n grote stelligheid dat je er wel in moet geloven.

3. gelooft dat hij ‘heel speciaal/bijzonder’ en uniek is en alleen begrepen kan worden door, of hoort om te gaan met, andere heel speciale mensen (of instellingen) met een hoge status

Mensen die daar niet toe behoren zullen als minderwaardig om mee om te gaan worden beoordeeld. Bekritiseerd, omlaaggehaald. Of de narcist haalt zichzelf omhoog ten koste van die anderen.

4. heeft excessieve behoefte aan buitensporige bewondering

De narcist heeft daardoor grote behoefte aan aandacht, liefde en bewondering van anderen. Dit maakt hem of haar van anderen afhankelijk. De narcist heeft vaak geen lange relaties en lange vriendschappen. Hoe meer, hoe meer bewondering. Dat is ook de reden waarom narcisten vaak vreemdgaan.

5. heeft een gevoel bijzondere rechten te hebben, dat wil zeggen onredelijke verwachtingen over een speciale voorkeursbehandeling, of dat er automatisch wordt voldaan aan zijn verwachtingen

Er is daardoor geen sprake van wederkerigheid. De narcist respecteert geen grenzen, maar bepaalt deze. Wordt er niet aan de verwachtingen voldaan, dan volgt straf. Van agressie tot de (dagenlange) silent treatment.

6. buit anderen uit, dat wil zeggen maakt misbruik van anderen om zijn eigen doeleinden te verwezenlijken

Het beeld naar de buitenwereld moet daarom perfect zijn. Niet alleen dat van de narcist, maar ook van de partner en de kinderen. Deze stralen op hem of haar af.

Hij of zij vertoont volledig respectloos gedrag, alles om maar de beste te zijn, te winnen. Of gedraagt zich prima als hij of zij het belang ervan in ziet een goede indruk te moeten maken. Om iets gedaan te krijgen. Er is geen gelijkwaardigheid in (liefdes)relaties: de narcist is altijd beter, slimmer etc. of heeft het altijd erger en slechter etc. meegemaakt.

7. heeft gebrek aan empathie: is niet bereid de gevoelens en behoeften van anderen te erkennen of zich ermee te vereenzelvigen of te identificeren

Hij of zij kan gevoelens en behoefte wel onderscheiden en erop inspelen. De narcist kan geen volwassen relaties onderhouden omdat er geen wederkerigheid mogelijk. De narcist kan niet op zichzelf reflecteren en zal de schuld altijd bij de ander neerleggen.

8. is vaak afgunstig op anderen of gelooft dat anderen op hem afgunstig zijn

De narcist kan geen positieve gevoelens als blijdschap en vreugde voelen, wel boosheid, wantrouwen, jaloezie. Hij of zij kan daardoor erg jaloers en erg claimend gedrag tonen.

9. toont zich arrogant of hooghartig in houding of gedrag

De narcist is perfect, maar kan daartegen ook het perfecte slachtoffer zijn. Alles is de schuld van iemand of iets anders. Vaak is het uiterlijk alles, is hij of zij perfect verzorgd. Maar als de narcist dat er niet van moet hebben, dan is hij of zij juist slonzig gekleed. De algemene normen en kledingvoorschriften zijn niet op hem of haar van toepassing.

Het gaat om de totale persoon

Een persoonlijkheidsstoornis heeft betrekking op de totale persoonlijkheid: er is sprake van anders denken, anders voelen en anders handelen. Het is een ernstige stoornis en over het algemeen vaak onveranderbaar. De persoon in kwestie realiseert zich niet dat hij of zij anders handelt.

Bij een stoornis denk je wellicht aan iemand die de controle over zichzelf kwijt is, maar dat is niet het geval. De narcist is vaak een charmant, charismatisch en intelligent persoon die totaal niet afwijkend overkomt. Of heel zorgzaam, zich inzettend voor de gemeenschap.

Sommige narcisten vertonen het gedrag openlijk. Wanneer je bekend bent met de kenmerken, het gedrag, van de narcist, gaat er zeker een belletje bij je rinkelen. Bij veel narcisten is het gedrag niet zo makkelijk herkenbaar. Naar buiten toe is de narcist de charmante, attente, zorgzame man of vrouw. Het hier boven genoemde gedrag wordt alleen aan intimi getoond. Er is sprake van verborgen narcisme.

Gradaties

Narcisme kent gradaties. Iedereen heeft narcistische trekken, vertoont narcistisch gedrag. Bij gezond narcisme is er sprake van eigenschappen die bij een gezond ego horen, bijvoorbeeld zelfvertrouwen, ambitieus zijn.

Bij de tweede gradatie worden een of meer van de eigenschappen tegen anderen ingezet. Superieur gedrag is op zich nog niet zo erg, wel als dat ontaardt in een minachtende houding die de relatie onhoudbaar maakt en de ander beschadigt.

De laatste gradatie is de meest destructieve, het meest kwaadaardig. Bij vijf of meer van de bovengenoemde kenmerken, wordt de diagnose Narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) gesteld.

Heel destructief

Niet alle kenmerken hoeven trouwens aanwezig te zijn, ook bij minder dan vijf kenmerken is het voor de slachtoffers al heel destructief. Herstellen kost veel tijd en inspanning.

De diagnose NPS wordt echter maar zelden gesteld. De narcist heeft zelf niet het idee dat hij of zij iets mankeert. Hij of zij vindt zichzelf over het algemeen perfect. Daarnaast wordt de schuld bij anderen neergelegd. Hulp zoeken is daarom in zijn of haar ogen niet nodig.

Een uitzondering is als het kaartenhuis van de narcist in elkaar stort en hij of zij depressief wordt. Dan bestaat de kans dat er hulp wordt gezocht. Ook kan de rechter erbij hoog conflict scheidingen erom verzoeken.

Adequaat reageren

Narcisme komt voor onder mannen en onder vrouwen, al ligt in het laatste geval het percentage lager. Het komt voor van hoog tot laag in de maatschappij, en niet alleen in relaties. Je kunt er overal mee te maken krijgen. Narcisme komt veel voor hoog in het bedrijfsleven, maar ook onder hulpverleners.

Dit artikel is niet bedoeld om een diagnose te stellen, een etiket te plakken of een stok te hebben om mee te slaan. Een diagnose stellen is voorbehouden aan een gespecialiseerd psychiater. Wel is het heel belangrijk deze kenmerken en gedragingen te herkennen, zodat je er adequaat op kunt reageren. Zodat je kunt voorkomen dat je (verder) beschadigd wordt door het gedrag en dat je weet wat te doen om te herstellen.

Kennis is macht

Wil je nog meer weten over narcisme. Om (verdere) beschadiging te voorkomen? Om te herstellen? Klik hier voor mijn E-books en meer. 

 

16 antwoorden
  1. Elise
    Elise zegt:

    Willy Dankjewel, SUPER gaaf dat je deze kennis wil delen!

    Graag lees ik hij/zij want inderdaad ik heb ook ervaren dat vrouwen in deze mannelijke energie zitten.
    Met alle gevolgen van dien aard.
    Hartegroet Elise

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Graag gedaan, Elise. En ja, er zijn ook vrouwen waarbij narcistisch gedrag overheerst. Het is inderdaad vaak de kant van de mannelijke energie, maar dan wel de doorschieter ervan. Sterkte ermee.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  2. Jolanda
    Jolanda zegt:

    Er zijn ook vrouwelijke narcisten, maar vaak wordt de stoornis omgezet in een borderline stoornis. Vrouwen manipuleren anders dan mannen.

    Beantwoorden
  3. Conny gesquiere
    Conny gesquiere zegt:

    Wat als de narcist je eigen 20-jarige zoon is? Moeilijk om afstand te nemen, je laat je kind toch niet in de steek?! Grenzen bewaken? Makkelijker gezegd dan gedaan…

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Conny,
      Dank je wel voor je bericht. Dit onderwerp is te complex om zo te bespreken. Om te kijken waar je met je zoon tegen aanloopt en te kijken wat ik voor je kan doen, kun je een focussessie aanvragen via deze link. Spreek ik je binnenkort?
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  4. Jose
    Jose zegt:

    Ik heb een narcistische zoon die mij van alles de schuld geeft. Daarbij heeft hij een nieuwe partner die borderline heeft. Ik heb alles fout gedaan in hun ogen. Zijn nieuwe partner is aan de derde relatie bezig heeft uit elk huwelijk een kind. Mijn kleinkind nu 7 jaar heb ik 4 keer gezien. Dit was haar zet om mij te pijnigen dat ik het niet wilde doen zoals zij het wilde. Kreeg een vervelend telefoon gesprek met schelden toen met de mededeling dat ik mijn kleinkind nooit meer zou zien. Naar een paar pogingen om toch mijn kleinkind te zien heb ik de moed opgegeven. Nu is hij helemaal vervreemd van mij.

    Beantwoorden
  5. Pieter
    Pieter zegt:

    Ik zou nog wel onderscheid willen maken tussen ‘narcist zijn’ en je als ‘narcist gedragen’. Het onderscheid is misschien academisch, maar een etiket op een persoon plakken is wel eens te makkelijk. Ik herken veel van de gedragingen die je noemt. Na 45 jaar ontpopte mijn broer zich als narcist. Het heeft altijd kunnen sluimeren toen het hem goed ging. Toen het slecht met hem ging kwamen de slechte eigenschappen onvervormd naar boven. Ik heb daarop met hem gebroken. Dat is geen makkelijke stap, maar het geeft wel heel veel rust. En veiligheid. Veranderen kan je zo een persoon niet. Je kunt alleen maar hopen dat het hem op een dag weer goed gaat, zodat zijn donkere kant weer minder aan de oppervlakte komt. Ben er niet gerust op, want de constitutie waarin hij nu verkeert, is geen goed uitgangspunt voor succes in het leven.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Pieter, je hebt gelijk wat betreft het onderscheid. Ik schrijf voor het gemak over de ‘narcist’ en verwijs daarbij naar de persoon met een narcistische persoonlijkheidsstoornis of narcistische trekken. Jammer te horen dat je dit met je broer meemaakt. Verbreken van het contact geeft inderdaad rust, veiligheid. Soms kan iemand met narcistische trekken geholpen worden beter in het leven te staan. Dit is afhankelijk van de gradatie van narcisme. In dit artikel vertel ik er meer over. Ik wens jou en je broer beste toe.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  6. Mary
    Mary zegt:

    Na een korte relatie met een narcist die – de goden zij dank – al na een jaar is verbroken, herken ik de narcist al van verre. Op het werk (complimenten geven) en een buurvrouw die partijtjes en etentjes geeft zonder mij uit te nodigen. Mijn fout; ik heb haar de bewondering en verafgoding onthouden. Dus voorzichtig om haar heen laveren.

    Beantwoorden
  7. Meija Blok
    Meija Blok zegt:

    Het gedrag van wat hier de narcist genoemd wordt, is aardig weergegeven. Veel te aardig! Wat ik mis is dat er achter het masker van deze figuren een schaamteloze afpersers schuil gaan. Ze doen al die moeite niet voor niets. Ze dwingen je al je geld af te staan. Zo niet, dan pakken ze wat ze pakken kunnen. Het zijn beulen, ware tirannen.Ook mijn dochter ben ik kwijt aan twee van deze narcisten. Mensen begrijpen het woord niet. Ik vind ook dat we mensen met dit gedrag rustig psychopaten kunnen noemen. Ze zetten je gevangen, nestelen zich in je wezen, en vermoorden wie jij bent. Ik vraag al jaren om hulp, maar ze weten de situatie zo te draaien dat jij de schuldige bent. Men kent het fenomeen niet en wenst zich er niet in te verdiepen.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Meija,

      dank je wel voor je aanvulling. Narcisme is er in gradaties. Het kan inderdaad heel ver gaan. Het is ook een uitingsvorm van psychopaten. Die gaan nog veel verder en missen niet alleen empathie, maar ook geweten. Helaas worden beide vormen veelal niet onderkent bij de hulpverlening en instanties, waardoor je nog meer het slachtoffer wordt dan je al bent. Hier wordt vanuit diverse kanten hard aan gewerkt, maar dit is helaas een zaak van een lange adem. Tot die tijd is het belangrijk dat je zelf mee om leert te gaan. De gevoelens die erbij horen omarmt en focust op een goed leven voor jezelf. Ik weet dat het makkelijker geschreven is dan gedaan, maar dat dit de enige manier is om overeind te blijven. Ik wens je alle sterkte toe.

      Warme groet, Willy

      Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *