De 9 kenmerken van de narcist

Waaraan kun je een narcist herkennen? Dat is toch wel de meest gestelde vraag.. In dit artikel ga ik in op de kenmerken van de narcistische persoonlijkheidsstoornis (hierna: narcisme/narcist) aan de hand van de DSM IV, de classificatie van psychische stoornissen.

In de classificatie worden 9 kenmerken van de stoornis genoemd.  Onder ieder kenmerk (dik gedrukt) vind je de gedragingen die daarbij passen. Het zijn vaak die gedragingen waaraan je de narcist herkent.

Een narcist:

  1. heeft een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid. Daardoor overdrijft hij of zij de eigen prestaties en talenten, verwacht als superieur erkend te worden zonder de erbij horende prestaties echt te hebben geleverd.
  2. is gehecht aan fantasieën over grenzeloze successen, macht, genialiteit, schoonheid of ideale liefde. Hij vertelt dat op zo’n grote stelligheid dat je er wel in moet geloven.
  3. gelooft dat hij ‘heel speciaal/bijzonder’ en uniek is en alleen begrepen kan worden door, of hoort om te gaan met, andere heel speciale mensen (of instellingen) met een hoge status.
  4. heeft excessieve behoefte aan buitensporige bewondering. De narcist heeft daardoor grote behoefte aan aandacht, liefde en bewondering van anderen. Dit maakt hem van anderen afhankelijk. De narcist heeft vaak geen lange relaties en lange vriendschappen. Hoe meer, hoe meer bewondering. Dat is ook de reden waarom narcisten vaak vreemd gaan.
  5. heeft een gevoel bijzondere rechten te hebben, dat wil zeggen onredelijke verwachtingen over een speciale voorkeursbehandeling, of dat er automatisch wordt voldaan aan zijn verwachtingen. Er is daardoor geen sprake van wederkerigheid. Hij of zij respecteert geen grenzen, maar bepaalt deze.
  6. buit anderen uit, dat wil zeggen maakt misbruik van anderen om zijn eigen doeleinden te verwezenlijken. Het beeld naar de buitenwereld moet daarom perfect zijn. Niet alleen dat van de narcist, maar ook van de partner en de kinderen. Deze stralen op hem af. Is dat niet het geval, dan zal er sprake zijn van negeren, omlaaghalen.
    Hij of zij vertoont volledig respectloos gedrag, alles om maar de beste te zijn, te winnen. Of gedraagt zich prima als hij het belang ervan in ziet een goede indruk te moeten maken. Er is geen gelijkwaardigheid in (liefdes)relaties: hij of zij is altijd beter, slimmer etc.
  7. heeft gebrek aan empathie: is niet bereid de gevoelens en behoeften van anderen te erkennen of zich ermee te vereenzelvigen of te identificeren. Hij of zij kan ze wel onderscheiden en erop in spelen. De narcist kan geen volwassen relaties onderhouden, er is geen wederkerigheid mogelijk.
  8. is vaak afgunstig op anderen of gelooft dat anderen op hem afgunstig zijn. De narcist kan geen positieve gevoelens als blijdschap en vreugde voelen, maar wel boosheid, wantrouwen, jaloezie. Hij kan daardoor erg jaloers en erg claimend gedrag tonen.
  9. toont zich arrogant of hooghartig in houding of gedrag. De narcist is perfect, maar kan daartegen ook het perfecte slachtoffer zijn. Alles is de schuld van iemand of iets anders. Vaak is het uiterlijk alles, is hij of zij perfect verzorgd. Maar als de narcist dat er niet van moet hebben, dan is hij of zij juist slonzig gekleed. De algemene normen en kledingvoorschriften zijn niet op hem of haar van toepassing.

Het gaat om de totale persoon
Een persoonlijkheidsstoornis heeft betrekking op de totale persoonlijkheid: er is sprake van anders denken, anders voelen en anders handelen. Het is een ernstige stoornis en over het algemeen vaak onveranderbaar. De persoon in kwestie realiseert zich niet dat hij of zij anders handelt.

Bij een stoornis denk je wellicht aan iemand die de controle over zichzelf kwijt is, maar dat is niet het geval. De narcist is vaak een charmant, charismatisch en intelligent persoon die totaal niet afwijkend overkomt. Het afwijkende gedrag wordt alleen aan intimi getoond. Men spreekt over verborgen narcisme. Bij open narcisme is het gedrag wel zichtbaar en zal er, zeker met kennis van narcisme, een belletje bij je gaan rinkelen.

Gradaties
Narcisme kent gradaties. Iedereen heeft narcistische trekken, vertoont narcistisch gedrag. Bij gezond narcisme is er sprake van eigenschappen die bij een gezond ego horen, bijvoorbeeld zelfvertrouwen, ambitieus zijn.

Bij de tweede gradatie worden een of meer van de eigenschappen lastig wanneer deze tegen anderen worden ingezet. Superieur gedrag is op zich nog niet zo erg, wel als dat ontaardt in een minachtende houding die de relatie onhoudbaar maakt en de ander beschadigt.

De laatste gradatie is de meest destructieve, het meest kwaadaardig. Bij vijf of meer van de bovengenoemde kenmerken, wordt de diagnose Narcistische persoonlijkheidsstoornis gesteld.

Heel destructief
Niet alle kenmerken hoeven trouwens aanwezig te zijn, ook bij minder dan vijf kenmerken is het voor de slachtoffers al heel destructief. Herstellen kost veel tijd en inspanning.

De diagnose wordt maar zelden gesteld. Door de ideeën van de narcist over zichzelf vindt hij of zij zichzelf perfect. Ook ligt de schuld altijd bij anderen. Hulp zoeken is daarom in zijn of haar ogen niet nodig.

Een uitzondering is als het kaartenhuis van de narcist in elkaar stort en hij of zij depressief wordt. Dan bestaat de kans dat er hulp wordt gezocht. Ook kan de rechter erbij hoogconflict scheidingen erom verzoeken.

Adequaat reageren
Narcisme komt voor onder mannen en onder vrouwen, al ligt in het laatste geval het percentage lager. Het komt voor van hoog tot laag, en niet alleen in relaties. Je kunt er overal mee te maken krijgen.

Dit artikel is niet bedoeld om een diagnose te stellen, een etiket te plakken of een stok te hebben om mee te slaan. Een diagnose stellen is voorbehouden aan een gespecialiseerd psychiater. Wel is het heel belangrijk deze kenmerken en gedragingen te herkennen, zodat je er adequaat op kunt reageren. Zodat je kunt voorkomen dat je (verder) beschadigd wordt.

Wil je nog meer weten over narcisme, de kenmerken, de gevolgen en hoe je ervan hersteld? Klik hier voor E-books en meer.

Vind je dit een waardevol artikel?
Wil je me helpen dit te verspreiden onder vrouwen die hier ook baat bij kunnen hebben? Dit kan o.a. door middel van de social media knoppen. Ik vind het altijd fijn als je een reactie achterlaat met jouw  ervaringen. Let er wel op dat dit een openbare site is. Dank je wel.

14 antwoorden
  1. Elise
    Elise zegt:

    Willy Dankjewel, SUPER gaaf dat je deze kennis wil delen!

    Graag lees ik hij/zij want inderdaad ik heb ook ervaren dat vrouwen in deze mannelijke energie zitten.
    Met alle gevolgen van dien aard.
    Hartegroet Elise

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Graag gedaan, Elise. En ja, er zijn ook vrouwen waarbij narcistisch gedrag overheerst. Het is inderdaad vaak de kant van de mannelijke energie, maar dan wel de doorschieter ervan. Sterkte ermee.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  2. Jolanda
    Jolanda zegt:

    Er zijn ook vrouwelijke narcisten, maar vaak wordt de stoornis omgezet in een borderline stoornis. Vrouwen manipuleren anders dan mannen.

    Beantwoorden
  3. Conny gesquiere
    Conny gesquiere zegt:

    Wat als de narcist je eigen 20-jarige zoon is? Moeilijk om afstand te nemen, je laat je kind toch niet in de steek?! Grenzen bewaken? Makkelijker gezegd dan gedaan…

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Conny,
      Dank je wel voor je bericht. Dit onderwerp is te complex om zo te bespreken. Om te kijken waar je met je zoon tegen aanloopt en te kijken wat ik voor je kan doen, kun je een focussessie aanvragen via deze link. Spreek ik je binnenkort?
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  4. Jose
    Jose zegt:

    Ik heb een narcistische zoon die mij van alles de schuld geeft. Daarbij heeft hij een nieuwe partner die borderline heeft. Ik heb alles fout gedaan in hun ogen. Zijn nieuwe partner is aan de derde relatie bezig heeft uit elk huwelijk een kind. Mijn kleinkind nu 7 jaar heb ik 4 keer gezien. Dit was haar zet om mij te pijnigen dat ik het niet wilde doen zoals zij het wilde. Kreeg een vervelend telefoon gesprek met schelden toen met de mededeling dat ik mijn kleinkind nooit meer zou zien. Naar een paar pogingen om toch mijn kleinkind te zien heb ik de moed opgegeven. Nu is hij helemaal vervreemd van mij.

    Beantwoorden
  5. Pieter
    Pieter zegt:

    Ik zou nog wel onderscheid willen maken tussen ‘narcist zijn’ en je als ‘narcist gedragen’. Het onderscheid is misschien academisch, maar een etiket op een persoon plakken is wel eens te makkelijk. Ik herken veel van de gedragingen die je noemt. Na 45 jaar ontpopte mijn broer zich als narcist. Het heeft altijd kunnen sluimeren toen het hem goed ging. Toen het slecht met hem ging kwamen de slechte eigenschappen onvervormd naar boven. Ik heb daarop met hem gebroken. Dat is geen makkelijke stap, maar het geeft wel heel veel rust. En veiligheid. Veranderen kan je zo een persoon niet. Je kunt alleen maar hopen dat het hem op een dag weer goed gaat, zodat zijn donkere kant weer minder aan de oppervlakte komt. Ben er niet gerust op, want de constitutie waarin hij nu verkeert, is geen goed uitgangspunt voor succes in het leven.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Pieter, je hebt gelijk wat betreft het onderscheid. Ik schrijf voor het gemak over de ‘narcist’ en verwijs daarbij naar de persoon met een narcistische persoonlijkheidsstoornis of narcistische trekken. Jammer te horen dat je dit met je broer meemaakt. Verbreken van het contact geeft inderdaad rust, veiligheid. Soms kan iemand met narcistische trekken geholpen worden beter in het leven te staan. Dit is afhankelijk van de gradatie van narcisme. In dit artikel vertel ik er meer over. Ik wens jou en je broer beste toe.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  6. Mary
    Mary zegt:

    Na een korte relatie met een narcist die – de goden zij dank – al na een jaar is verbroken, herken ik de narcist al van verre. Op het werk (complimenten geven) en een buurvrouw die partijtjes en etentjes geeft zonder mij uit te nodigen. Mijn fout; ik heb haar de bewondering en verafgoding onthouden. Dus voorzichtig om haar heen laveren.

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *