Gaslighting, een verduveld spel bij narcisme

Gaslighting is een vorm van psychische mishandeling. De psychologische term komt uit een toneelstuk uit 1938 met de naam “Gas Light” en/of de gelijknamige film uit 1944. De echtgenoot probeert zijn vrouw gek te maken door o.a. het gaslicht te dimmen en haar te doen geloven dat ze het zich verbeeldt.

Het is een manier van hersenspoeling die er voor zorgt dat je de manier waarop je naar jezelf en naar de wereld kijkt in twijfel gaat trekken. Je wordt langzaam maar zeker gek gemaakt.

Je durft niet meer te vertrouwen op je eigen geheugen, je waarneming, je gezonde verstand, je oordeel, je waarden en normen. Je raakt je zelfvertrouwen kwijt en gaat langzaam maar zeker geloven dat je de oorzaak bent van alle problemen van de wereld.

Je wordt langzaam gek gemaakt

Dat je niets waard bent en dat je voor je veiligheid afhankelijk bent van de narcist. Hoe zou je het anders redden in het leven en wie zou er anders om je geven?

Dit is ook het doel van gaslighting. Het zorgt er voor dat de narcist steeds meer macht en controle krijgt en zich daardoor sterker en groter gaat voelen.

Gaslighting kent drie fases

In de eerste fase wordt je vertrouwen gewonnen. Jij zelf weet niet wat er gebeurt of je hebt er wel een gevoel bij, maar je kunt er je vinger niet op leggen.

De narcist toont zich zorgzaam, attent, complimenteus. In relaties is dit de fase van lovebombing. Het slachtoffer wordt overladen met liefdesbetuigingen, wordt de hemel in geprezen, de narcist is liefdevol, zegt precies de juiste dingen. Als er al enige twijfel is, dan wordt dit volledig overspoeld.

In de tweede fase van gaslighting wordt je omlaag gehaald, gekleineerd. Deze fase is voor jou vooral een fase van verdediging tegen alles wat er gebeurt.

Niet alleen jij als persoon, maar ook alles wat je bereikt hebt wordt gedevalueerd. Alles wat eerst zo goed aan je was, wordt opeens omgekeerd naar zwaktes. Met hatelijke opmerkingen, leugens, denigrerende opmerkingen, kritiek.

Het gaat om macht en controle

Ook wordt er onjuiste informatie verstrekt of bewust achter gehouden, is er sprake van beschuldigingen (van wat ze zelf doen), verwijten, bagatelliseren, met grote stelligheid ontkenning van de werkelijkheid, van gebeurtenissen, van wat gezegd is. Ook worden woorden in je mond gelegd, wordt jouw feedback zo omgedraaid dat je denkt dat je zelf schuldig bent en word je weggezet als gek of overgevoelig.

Het onderuit halen wordt afgewisseld met mooie woorden, beloftes, complimenten, soms zelfs berouw, waardoor je blijft geloven in de relatie, in hem. De narcist zal echter ander gedrag laten zien dan wat hij zegt en het onderuit halen gaat verder of begint snel weer. Reacties hierop worden weer ingepakt met mooie woorden.

Steeds meer geïsoleerd

Zo wordt je langzaam maar zeker geïsoleerd van je eigen identiteit. De narcist isoleert je ook van anderen. Door ze tegen jou op te zetten met leugens, waardoor ze aan je gaan twijfelen. Door jou te vertellen dat anderen je ook nutteloos vinden.

Je gaat twijfelen aan je eigen kunnen en competenties. Je hebt het gevoel zelfs de kleinste taak niet meer aan te kunnen. Terwijl de narcist aan de andere kant zijn of haar talenten, kwaliteiten en meer ophemelt. Je zelfvertrouwen daalt en je durft niet of nauwelijks meer voor je eigen mening uit te komen. Stel dat je het mis hebt? Je stelt je steeds afhankelijker op. Vergis je niet, zelfs meest zelfbewuste, slimme, krachtige, zelfstandige vrouw wordt hier door onderuit gehaald.

Hoe gaat gaslighting in zijn werk? Een voorbeeld

Je hebt afspraken gemaakt met je partner over de taken in het huishouden. Na een korte periode wordt de afspraak niet meer nagekomen en sta je er alleen voor. Je spreekt hem er op aan en hij ontkent dat de afspraken zijn gemaakt. Jij weet het zeker en blijft hem er op aan spreken. Je partner wordt boos en verwijt je dat je het hebt verzonnen, dat het gesprek niet heeft plaatsgevonden, anders zou hij het toch wel doen. “Ik heb dat nooit gezegd. Je hebt het je vast verbeeld!” Hij vraagt zich bezorgd af of alles wel goed met je gaat.

De derde fase is de fase van depressie, waarbij de twijfel over gaat in complete verwarring en het verlies van je waardigheid en zelfvertrouwen. Je bent een gewillige marionet van de narcist geworden. Dit kan leiden tot PTTS, het Post Traumatisch Stress stoornis Syndroom, of het Narcistische Slachtoffer Syndroom.

Herstel begint met bewustwording

Wat kun je doen? Je herstel begint met bewustwording. Kennis krijgen over narcisme en de manipulatieve technieken van gaslichting. Je bewust worden waar je mee te maken hebt en wat je kunt doen.

Weet dat gaslichting alleen plaats kan vinden doordat er een wisselwerking is. Zonder slachtoffer is er geen dader. Daar ligt je kans: doorbreek het spel zodat de narcist niet krijgt wat hij wil. Spel het spel niet meer mee of beter nog, maak je los van de narcist. Of zo, als dat niet kan, heb dan zo min mogelijk contact.

Realiseer je dat je een narcist nooit op zijn woord kunt vertrouwen. Het gaat er om wat hij doet. Onderzoek wat hij zegt aan meerdere kanten. Beperkt het contact zo veel als mogelijk per mail zodat je altijd de bewijzen hebt. Neem gesprekken op. Het kan helpen om de dingen op te schrijven zoals zijn gebeurd (met details van wie, wat, waar en hoe en de emoties die je voelde). Twijfel je dan aan jezelf als hij iets beweert, dan kun je het nakijken of terug luisteren.

Vind jezelf weer terug

Luister naar je intuïtie, je buikgevoel. Als je voelt, dat het niet klopt, dan klopt het niet. Stop met luisteren naar de narcist die je anders wil doen geloven. Neem afstand.

Bouw, met hulp, jezelf weer op zodat je niet meer afhankelijk bent van (de goedkeuring) van anderen, van de narcist. Weet weer wie je bent en waar je voor staat.

Noot: Narcisme komt niet alleen voor onder mannen, maar ook onder vrouwen. In dit artikel spreek ik over ‘hij’ of ‘hem’, lees a.u.b. ‘zij’ of ‘haar’ als dat beter past.

Heb je behoefte aan nog meer informatie over omgaan met en herstellen van narcisme?  Schrijf je via deze link in en ontvang regelmatig mijn tips & inspiratiemails.

11 antwoorden
  1. Janneke
    Janneke zegt:

    Bijzonder herkenbaar!
    En inderdaad… met n vrouw.
    Dank voor al je goede werk!
    Ik ben inmiddels vertrokken, na een periode van informatie opzoeken op Internet, en me gaan realiseren dat dit ook in mijn relatie speelde.
    Wat me enorm heeft geholpen is mijn gedachte van Ze houdt van mij – en ze doet dit??? los gaan koppelen. Alleen feitelijk en praktisch contact. Toen wast besluit snel genomen en nu ben ik 3 weken weg. Bezig met mijn eigen aandeel nu – superbelangrijk om te kunnen helen!! – en de rest loslaten, vooral nief in de val trappen van liefde – want dat IS er niet.
    Dat heeft mij mn langer laten ‘volhouden’. Ik wilde iemand om me aan vast te houden, die voor me zorgde en lief voor me was.
    Leuk plan (niet), en heel verwarrend voor mezelf en zo n makkelijke prooi voor de ander!
    Wees eerlijk tegen jezelf, zet jezelf op de eerste plaats en ga herkennen wat er gebeurt als je nog in de relatie bent! Zoek informatie op op Internet! De spelletjes, de leugens, de woede-uitbarstingen, het eindeloze provoceren zodat je wel kwam MOET worden – en dan heb jij t gedaan. Het dreigen met wat anderen van je zullen vinden als ze zouden weten dat jij soms zo kwaad wordt uit wanhoop en machteloosheid dat je n klap uitdeelt. Ontkennen van wat jij zeker weet dat waar is. Zeggen dat jij iets hebt gedaan of gelaten terwijl jij je daar niks van herinnert. En zo kan ik nog wel even doorgaan!
    Je bent meer waard dan n leeg te zuigen mens!
    Nadat ik niet meer meespeelde en er dus niets meer te halen viel, was ik ook snel uit beeld en ging t voornamelijk over de financiën… aap uit de mouw!
    Succes – en vergeet niet van jezelf te houden dat is sowieso niet de job van de ander!

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Janneke, ik had het zelf niet beter kunnen schrijven. De verantwoordelijkheid voor het gedrag van de narcist daar laten, je kunt er niets aan veranderen en het is niet jouw schuld. Wat je wel kunt doen, is de focus op jezelf, vanuit gezond egoïsme. De laatste zin is een voltreffer! Dat is de reden waarom zoveel mensen afhankelijk zijn van de partner of van anderen, en inderdaad een prooi vormen voor mensen met bijvoorbeeld een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Dat (weer) van jezelf houden is dan ook waar ik in begeleid. Super gezegd. Dank voor het compliment en graag gedaan.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
    • marije
      marije zegt:

      Hoi Janneke,

      Hoe heb je dat financieel opgelost? Ik heb mijn ex partner na een half jaar samenwonen 3 weken geleden mijn woning uitgezet. Mega narcist. Hij verblijft momenteel in zijn praktijk (ja ja, hij is hulpverlener) en wij zijn fiscaal partners. Ook hebben we een 9 weken oude baby. Ik krijg niets geregeld als hij zich uitschrijft van mijn adres. Heb je nog tips?

      Beantwoorden
      • geertje
        geertje zegt:

        Marije, je kunt het melden bij de gemeente waar je woont. Die gaan dan een zgn. adresonderzoek starten. Al zijn post moet je retour afzender sturen. Het duurt een paar weken / maanden maar dan krijg je het zover dat hij wordt uitgeschreven.

        Beantwoorden
    • Karin
      Karin zegt:

      Hai Janneke,
      Dank je wel voor je verhaal.
      Ik heb ook in zo’n relatie gezeten, ook met een vrouw. Overigens mijn eerste relatie met een vrouw ook nog eens een lange afstand relatie (USA). Had daarover veel twijfels, wil ik dit, val ik op vrouwen, waarom heb ik dit nooit geweten enz. enz.
      Mijn ex wist mij te overtuigen dat wij bijelkaar hoorden, ik werd overstelpd met “liefde” en complimenten. En ja, daar kwamen de cadeautjes, de ene nog duurder dan de andere. Reizen, mooie hotels, uit eten ga maar door, en mijn twijfels verdwenen, want wie twijfelt er nog als je zo’n lieve partner hebt.
      Na 3 jaar werden de cadeautjes minder en kreeg ik bij alles wat ik deed commentaar. Ik werd vernederd en begon daardoor ook nog te twijfelen aan mijzelf, aan mijn opvoeding enz.
      Mijn gevoel voor eigenwaarde was helemaal verdwenen, werd onzeker en “klein”. Zij was daarintegen degene die een zware belangrijke job had, was de beste werknemer, was een aardig persoon en ontzettend slim en goed opgeleid.
      Toen mijn ex ook nog eens haar mening over mij aan anderen vertelde: intelectueel passen wij niet bij elkaar, ze verveelde zich bij mij, mijn persoonlijkheid stelde niet voor, mijn baan enz.toen brak er iets bij mij. Ik wist dat er op een of andere manier iets niet klopte bij mijn ex. Ik ging er op letten en zoch op internet naar antwoorden.
      Zo kwam ik er achter dat mijn ex narcistisch is, het plaatje klopte gewoon.
      Ik heb vervolgens de relatie verbroken. Had nog een korte tijd contact en wist ook dat ze alleen maar slechte dingen over mij had verteld naar gemeenschappelijke vrienden.

      Nu ben ik zover, dat ik er over kan praten en probeer die ervaring van 5 jaar een plekje te geven.

      Janneke, super, dat jij je verhaal hier hebt verteld. Het gaf mij de overtuiging dat ik de goede beslissing heb genomen.

      Dank je wel, Karin

      Beantwoorden
  2. Jurand de beminnelijke
    Jurand de beminnelijke zegt:

    Goedemorgen Willy,

    Zij… Gaslighting… 2/2/18 heb ik eindelijk, na het in 4 jaar tijd 13x te hebben uitgemaakt met haar… De stekker er definitief uit kunnen trekken… Nu, 19/4/18 ga ik nog regelmatig door een reeks verdriet, wat ik 4 jaar moest wegstoppen (ik huilde en had m’n verdriet wanneer ik weer naar m’n eigen huis ging) Ze heeft me inderdaad systematisch van m’n vrienden, bijna van m’n bedrijf (eind 2017 bijna failliet door haar toedoen, zónder dat ik het boetekleed van de slachtofferrol aantrek!) ze bepaalde nagenoeg alles in m’n leven, wat ik voordat ik haar leerde kennen aan het opbouwen was (na faillissement in 2011/2012)
    Deze Narciste is een meestermanipulator… In het begin van de relatie zei ze dat wat ze deed uit de NLP afstanden: ze noemde het “artfully vague-taalgebebruik” en in het 2e jaar merkte ik dat ze iets van een persoonlijkheidsstoornis had… Toen ik “pathologisch leugenaar” uitsprak, heeft ze die gedachte systematisch uit m’n systeem verdreven… gelukkig ben ik destijds (na ca 1,5 van de 4 jaar relatie) een geheim dagboek gaan voeren… Alles van leugen en bedrog hield ik bij…zelfs haar dochter van 13 vertoont “mama’s gedrag” in oa Gaslighting… Allerlei leugens van minuscuul tot recht in m’n gezicht de waarheid ontkrachten… Ik leefde in een schijnwereld… Elke keer wanneer ik de relatie beëindigde…stond ze binnen korte tijd met berouw op de stoep, of ze manipuleerde MIJ opdat ik bloemen kocht om mijn excuses aan te bieden voor mijn gedrag, bij Hare Majesteit de koningin en Hare Majesteit de prinses, zoals haar zoon moeder en dochter regelmatig noemde…
    Nu, meer dan 10 weken later heb ik verdriet… huilbuien.. vanuit t niets zijn ze er ineens… Ik kan hele dagen inproduktief zijn… Ik voel me wél beter nu ik haar heb verlaten… Al mis ik de hondjes P&P (afgekorte namen) wel nog veel…

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Jurand, dank je wel voor je reactie en je openheid. Veel van wat je beschrijft klinkt als gedrag binnen het narcisme spectrum. Goed dat je de stap hebt genomen om afstand te nemen. Die huilbuien zijn echt niet raar. Je hebt jaren op je tenen gelopen. Dat geeft je hersenen en lijf heel veel spanning en stress. Je staat altijd ‘aan’. Ook nu nog, want dat heeft o.a. tijd en afstand nodig, maar doordat er nu relatief meer rust is, krijgt je lijf de kans te reageren. En dat doet het o.a. in huilbuien. Ook zit je in een rouwproces. Je moet afscheid nemen van je relatie, het gezin dat jullie vormden, het leven dat je kende, je status als koppel, je hondjes. Ook daar hoort verdriet bij. Laat het toe – huilen is helen – maar als je het idee hebt er te lang in te blijven hangen, zoek dan hulp. In mijn e-book vindt je tips over hoe te herstellen van narcisme. Rouwen is daar één van.
      IK wens je alle sterkte toe! Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  3. Aggie
    Aggie zegt:

    Ach allemaal zo herkenbaar. Heb hem inmiddels zo’n 8 jaar geleden van de een op de andere dag het huis uit gezet. Diezelfde avond voelde ik me al bevrijd, alsof een donkere wolk het huis had verlaten. De druppel was het gedrag naar de kinderen, geestelijke en helaas ook lichamelijke mishandeling. Mijn dochter van toen 5 zei, we gaan een andere papa zieken deze is niet aardig. Vooral de oudste had het zwaar te verduren, tja een jongen, toen 8. Naar buiten toe pronken met de kids als papa, binnenshuis en ook om het huis, moest alles vlekkeloos verlopen anders was het hek van de dam….ach kan er uren over doorgaan…moraal van dit verhaal; kinderen die met gaslighting te maken hebben (hebben gehad) is hartverscheurend! Mijn zoon is nu 16 en van een zeer onzeker en weinig weerbaar jongetje gegroeid tot een vent met zelfvertrouwen. Waarom? OMDAT ik weg ben gegaan bij hun vader!! Mij als vader en moeder als werkende vrouw (pa betaalt niet voor de kinderen, gaat toch écht niet mijn bankrekening spekken????) opgesteld, psychische weerbaarheidshulp ingeschakeld voor mijn zoon, altijd aanwezig voor mijn kinderen om het gevoel van geborgenheid en veiligheid aan ze terug te geven! Zware tijd, maar de moeite waard en best trots op mezelf. Ben ik van hun vader af? Nee natuurlijk niet, de kinderen zijn zijn bezit, heeeeel lastig te verkroppen voor hem dat zijn zoon sinds zijn 12e niet meer naar hem toe wil, zijn dochter wel nog even, maar nu steeds meer afstand neemt en elke 2 weken (weekend) smoezen verzint om niet te gaan, hem niet langs het voetbalveld wil hebben, niet wil dat vriendinnen hem kennen enz enz. En weet je wat voor hen zo moeilijk is? Ze kunnen er met bijna niemand over praten, want de maatschappij, ondersteund door veel media aandacht (dag van de echtscheiding, rol van het kind als slachtoffer, kind slachtoffer van vechtscheiding etc etc) heeft het er alleen maar over dat het normaal is dat kinderen bij beide ouders zijn, dat het normaal is dat kinderen willen dat ouders weer bij elkaar komen, dat het heel erg is als een van de ouders de andere ouder bij het kind weghoudt, dat het erg is als ouders uit elkaar gaan………….dit alles is voor hun onherkenbaar, maar voor hun omgeving onbegrijpelijk , dus praten ze er zelden over…

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Dank je wel, Aggie, voor wat je hier schrijft, voor je openheid. Ik lees uit wat je schrijft wat een sterke vrouw jij bent, en een sterke moeder, een rots in de branding. Dat zal vast niet allemaal even makkelijk zijn geweest. Ik lees ook je onmacht over de insteek van de maatschappij, de hulpverlening. Je staat hier niet alleen in. De insteek is dat iedere gescheiden koppel co-ouderschap aan kan gaan. Dat, in combinatie met een goede verstandhouding als ouders, is het beste voor je kind. Maar helaas kan dit niet altijd, zeker niet als er bijvoorbeeld sprake is van een stoornis bij een van de ouders. Helaas wordt dit, en de gevolgen ervan, niet altijd onderkent. Eigenlijk maar zelden. En waar vind je dan nog gehoor? Ook je kinderen. Twee sites die wellicht hulp kunnen bieden zijn die van De Kindbehartiger (http://kindbehartiger.nl/) of van Villa Pinedo (https://www.villapinedo.nl/). Wellicht kunnen ze je daar niet meteen helpen, maar je wel de juiste kant op verwijzen. Ik wens je veel sterkte en succes toe, ook voor je kinderen.
      Warme groet, Willy

      Beantwoorden
  4. Louise
    Louise zegt:

    Ik lees veel punten van herkenning. Het gevoel dat me bekroop bij het lezen is vooral dat je de gluiperige, langdurige, sinistere, valse maar vooral sluipende en ondermijnende aanpakvan de narcist bijna niet onder woorden kunt brengen. Ik merk dat als ik wil uitleggen wat er allemaal gebeurde. Op zichzelf lijken het vaak kleinigheden, maar als je al die kleinigheden bij elkaar optelt dan pas zie je het destructieve patroon. Als intelligente, sterke vrouw ben ook ik lang in een relatie geweest die verre van gezond voor mij (en mijn kinderen) was. Het beeindigen van die relatie heeft me bijna mijn leven gekost en tot op de dag van vandaag moet ik mezelf voorhouden dat zijn gedachtenpatroon niet de mijne is. Je eigen karakter is voedend aan het gedrag van de narcist. slachtoffers van narcisten zijn in mijn ervaring juist vaak mensen die zorgzaam zijn, te makkelijk zichzelf wegcijferen omdat niet hun eigen ego op de voorgrond staat maar de gezamelijke harmonie. Het tegenovergestelde dus van de narcist en het kostte mij moeite om me re realiseren dat er mensen bestaan die zo’n karakter kunnen hebben en het is iets dat ik ook steeds weer in gedachten moet houden. Er is niets mis met een zachte, liefdevolle persoon zijn. Ik mag zijn zoals ik ben en het is triest dat er mensen zijn die daar op zo’n afschuwelijke manier misbruik van maken. Een tijdje heeft het mij ook hard gemaakt, dat had ik nodig als verdediging maar ik ben blij dat ik na die fase mezelf weer heb kunnen terugvinden. Een wijzere vrouw maar gelukkig wel weer een zachtere vrouw, die durft lief te hebben en het foute gedrag van anderen daar laat waar ze horen: bij de narcist. Die is zoals hij/zij is omdat er (in mijn ogen)in hun geestestoestand iets goed mis is en die is niet zo omdat ik daar de ruimte voor gaf. Dat gezegd hebbende is in mijn ogen de enige remedie om de narcist uit je leven te bannen wat niet zo eenvoudig is met allimentatieverplichtingen en kinderen en de maatschappelijke opvatting dat ouders samen hun kinderen moeten opvoeden ook na een scheiding. Ik heb er inmiddels maling aan, door schade en schande wijzer geworden. Wat iemand er ook van vindt: mijn ex is destructief voor mij en voor mijn kinderen en heeft daardoor geen recht op een plek in mijn of hun leven. Punt, amen, uit.

    Beantwoorden
    • Willy Sietsma
      Willy Sietsma zegt:

      Beste Louise, dank je wel voor je reactie, voor je verhaal. Het is heel herkenbaar en een goede aanvulling op dit artikel. Wat fijn dat je weer zacht durft te zijn, lief durft te hebben. Verharden is helaas een logisch gevolg, een harnas om er voor te zorgen dat het je nooit meer overkomt. Door zelf te groeien en door afstand te nemen, kun je dat harnas steeds iets meer afwerpen. Ik raad niet direct aan het contact tussen de kinderen en hun vader helemaal te verbreken, maar soms is er geen andere optie.
      De maatschappelijke opvatting over samen opvoeden is eigenlijk een goede. Kinderen hebben de minste kans op schade als ouders na hun scheiding normaal met elkaar om kunnen blijven gaan. Helaas wordt hier zwart-wit aan vastgehouden, wordt er niet of zelden gekeken naar het feit dat een van de ouders hier niet toe in staat is. Dat het contact mogelijk zelfs schadelijk is. Daar wordt vanuit bijvoorbeeld de kindbehartigers hard aan gewerkt hier een verandering in aan te brengen, maar dat heeft een lange adem nodig. Warme groet, Willy

      Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *